Jan Mach
Biografia
Jan Mach, rocznikowiec z 1923 roku, jest jedną z centralnych postaci kultury ludowej Spytkowic. Urodzony w tej miejscowości, od dziecka żył w atmosferze góralskiej tradycji i wierząć w siłę lokalnej tożsamości. Jako ksiądz, kaznodzeja i proboszcz, łączył duchowość z pasją do kultury ludowej, co uczyniło go nie tylko duchowym opiekunem, ale także artystą i mecenasem lokalnych dzieł sztuki.
Jego droga duchowa prowadziła przez Nowy Targ, gdzie ukończył maturę, oraz do Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie. Uzyskał święcenia kapłańskie i tytuł magistrateologii. Swoją karierę duszpasterską rozpoczynał jako wikariusz w Zielonkowych parafiach, później w Klikuszowie i Bielanach. Od 1961 roku pełnił funkcję rektora filialnego kościoła w Tokarni, miejsce, które stało się centrum jego życia twórczej i duchowej.
W Tokarni, wspólnie z architektem Januszem Smółskim, pracował nad przywróceniem i rozwojem zabytkowego kościoła. Dzięki niemuTokarnia słynie z procesji w Niedzielę Palmową, na czele której ministranci ciągną rzeźbę Jezusa na osiołku. Inicjatywa ks. Macha doprowadziła do powstania Kalwarii Tokarskiej i Dzwonnicy Tysiąclecia, znakomitych przykładów połączenia wiary i kultury ludowej.
Jego przyjaźnie z ludźmi kultury, takimi jak Karol Wojtyła, Tadeusz Seweryn, czy Roman Reinfuss, wzbogacały jego duchowość artystyczną. Był autorem licznych wierszy i inscenizacji, ktróre świętowały lokalne tradycje i wydarzenia parafialne. Jako mecenas rzeźbiarza Józefa Wrony, przyczynił się do zgromadzenia i zabezpieczenia licznych dzieł ludowej rzeźby w regionie.
Jan Mach zmarł w 1998 roku, pozostawiając po sobie bogate Dziedzictwo kulturowe i duchowe. W 2018 roku ukazała się obszerna biografia pod tytułem "Urywki życia x", która wskazuje na jego rolę architekta duszy w społeczności, której był opiekunem.